گزارش سخنرانی ژئوپلیتیک انسان‌گرا

  • PDF

سخنرانی آقای دکتر محمد‌رضا حافظ‌نیا، استاد جغرافیای سیاسی دانشگاه تربیت مدرس تحت عنوان ژئوپلیتیک انسانگرا در روز پنج­شنبه 14 مهرماه 1390 در ساعت‌ 19 تا 17 در محل سرای خاقانی برگزار گردید. در زیر خلاصه­ای از مباحث طرح شده در این جلسه آورده شده است.

ژئوپليتيك به عنوان شاخه­ای از جغرافياي سياسي داراي ماهيتي علمي است كه همانند هر نظام علمي ديگر داراي دو وجه بنيادي و كاربردي است. وجه كاربردي آن ناظر بر كاربرد معرفت علمی ژئوپليتيك در راستاي رفع نيازهاي جوامع بشري است كه همانند گزاره‌ها و نظریه‌های معماری شده تا حد زيادي تابع جهان‌بيني، ايدئولوژي، نگرش و علائق كاربران مي‌باشد. اگر معرفت ژئوپليتيكي توسط صاحبان قدرت مورد سوء استفاده قرار گرفته يا قرار مي‌گيرد، آنكه بايد سرزنش شود كاربر است نه رشته ژئوپليتيك.  دانش و معرفت ژئوپليتيكي همانند ساير رشته‌هاي علمي در ذات خود پسنديده و مفيد است و براي پاسخگويي به نيازهاي بشر بايد پيشرفت نمايد. لذا بايد ترتيبي داده شود كه دانش ژئوپليتيكي در هر مقياسي اعم از جهاني، ملي و يا محلي مورد سوء استفاده بازيگران سياسي قرار نگيرد. بلكه برعكس در خدمت انسان‌ها و ملتها و جوامع بشري قرار گرفته و بازيگران سياسي نيز آنرا در همين راستا بكار گيرند. بر همين اساس، از سوی دکتر محمدرضا حافظ­نیا رويكرد جديدي در عرصه كاربرد دانش و معرفت ژئوپليتيك توصيه و تجويز می­گردد که این رویکرد جدید «ژئوپليتيك انسانگرا» نام دارد.

ژئوپليتيك انسانگرا به مثابه يك مكتب فكري و يك جهان‌بيني بر اين باور است كه علم و معرفت ژئوپليتيك در وجه كاربري آن بايد براي تامين صلح و امنيت، رفاه و آسايش، توسعه پایدار و شاخص‌هاي زندگي برابر، حقوق شهروندي و عدالت فراگير عمومي و معني‌دار و احترام به شان و منزلت انسان مورد استفاده قرار گيرد و متخصصين ژئوپليتيك و جغرافياي سياسي بايد راه‌حل‌ها، توصيه‌ها، تحليل‌ها، تبيين‌ها و راهنمايي‌هاي خود را در اين راستا ارائه دهند. در ژئوپليتيك انسانگرا به انسان‌ها و شهروندان اصالت داده می‌شود و حقوق انسان‌ها بر حقوق بازيگران سياسي، حكومت‌ها و صاحبان قدرت ارجحیت دارد.

ژئوپليتيك انسانگرا از جنگ، خشونت و بحران‌سازي حمايت نمي‌كند، بلكه به دنبال توصيه راه‌حل‌هاي بحران‌زاديي، خشونت‌زدايي، نابرابري‌زدايي و بطور كلي رنج‌زدايي از انسان‌ها است و تجويز‌كننده روابط مسالمت‌آميز بين‌ ملت‌ها و دولت‌ها، انسان‌هاي ساكن در فضاهاي جغرافيايي و بازيگران سياسي است و از توسعه قابل تحمل و پايدار و نيز حفظ محيط‌زيست براي زندگي مطلوب و بهينه انسان‌ها حمايت مي‌كند.

ژئوپليتيك انسانگرا در برابر خواست جبّارانه و خودكامگي‌ بازيگران سياسي و صاحبان قدرت كه درد و رنج انسان‌ها را با هدف بقاي فرمانروايي خود سبب مي‌شوند موضع‌گيري نموده و از همكاري با آنان خودداري مي‌نمايد. «در ژئوپليتيك انسانگرا فلسفه حكومت مردم و شهروندان‌ هستند، نه شهروندان فلسفه حكومت». بنابراين حاكم و حكومت مولود مردم و شهروندان بوده و مردم به عنوان زيربنا، و حاكم و حكومت روبنا هستند. حكومت و حاكم به نيابت از مردم و شهروندان، خدمات مورد نياز يك زندگي بهينه را براي آنان فراهم مي‌كند، امور عمومي آنها را در فضاي جغرافيايي زيستگاه آنها(قلمرو كشور) اداره مي‌كند، و روابط صلح‌آميز و همزيستي مسالمت‌آميز بين آنها و ملت‌ها و شهروندان ساير کشورها و فضاهاي جغرافيايي برقرار مي‌كند. در مكتب ژئوپليتيك انسانگرا، نظر و خواست اكثريت مردم اصالت دارد و حكومت تسليم مردم است و همواره خود را در معرض نقد مسالمت‌آميز و آزادانه مردم قرار مي‌دهد و از طريق شكل‌دادن به ساز و كارهاي عمومي و رسمي مقبوليت خود را بطور دائم مورد سنجش قرار داده و در صورت سقوط آن، داوطلبانه قدرت سياسي را رها كرده و مردم را براي تصميم‌گيري آزاد مي‌گذارد و از تقابل و كاربرد روش‌هاي خشونت‌آميز، پليسي و نظامي‌گرايانه با شهروندان و مردم پرهيز مي‌نمايد. در اين مكتب، روابط حكومت و ملت و شهروندان در قالب ساز و كار تبادل انديشه و گفتگوي انتقادي و سازنده بر پايه خير و مصلحت شهروندان تنظيم مي‌شود و از كاربرد ساز و كارها و روشهاي خشونت‌آميز بر عليه يكديگر پرهيز مي‌شود. به عبارتي قدرت سياسي و حاكميت بطور مسالمت‌آميز جابجا مي‌شود نه با روش‌هاي قهرآميز و خشونت‌آميز.

ژئوپليتيك انسانگرا رويكردي است آرماني و در عين حال یک نياز اساسي براي ابنا بشر در جهان امروز. رويكردي است براي نجات انسان‌هاي خسته از بحران‌ها، ناكاميها، رنجها، فقر و نابرابريها، بي‌عدالتي‌ها، عوام‌فريبي‌ها، دروغها و بالاخره مهار حكومت‌هاو بازيگران سياسي و صاحبان قدرت بوسيله شهروندان، در راستاي خلق يك زندگي مطلوب و متناسب با شأن انسان‌ها. به عبارتی دیگر خلق جهاني كه صلح، امنيت، آرامش، توسعه انسان محور، رفاه، عدالت، شادابي، آزادی انتخاب برای چگونه زیستن، كمال‌يابي و نوع‌دوستي از مشخصه‌هاي آن است.

آخرین به روز رسانی در يكشنبه 11 دی 1390 ساعت 12:54