ژئوپلیتیک ترکیه و دیپلماسی با ایران

جایگاه ژئوپلیتیکی ترکیه بی­نظیر است. تنگه­های مهّمی را در اختیار دارد. غرب، جنوب و شمال آن را دریا دربرگرفته است. ژئوپلیتیک تمدنی آن دارای اهمیت است. امپراطوری رم شرقی و امپراطوری عثمانی یک ثروت عظیم فرهنگی برایش بجا گذاشته است. موقعیت جغرافیایی این کشور که از یک طرف به اروپا و حوزه تمدنی مدیترانه و حوزه بالکان، از طرفی به جنوب و تمدن بین النهرین و شام، از طرفی به حوزه قفقاز و بالاخره به ایران و تمدن ایرانی و در ادامه با آسیا، تمام این حوزه­ها بر فرهنگ ترکیه امروز تأثیر گذاشته و متقابلاً ترکیه بر فرهنگ­های مجاور خود بسیار تأثیر گذار بوده است.

همچنین این موقعیت سبب شده که از نقطه نظر اقلیمی در جریان ابرهای مدیترانه­ای قرار گیرد که شرایط مطلوبی را برای این سرزمین فراهم کرده است. توپوگرافی و ارتفاعات متعدد سبب شده که برخلاف دیگر کشورهای خاورمیانه از نعمت آب فراوان برخوردار باشد و آب و کشاورزی به تمدن سازی این کشور کمک کرده است.

ترکیه بعد از استقلال، از ظرفیت­های بالای خود که مورد اشاره رفت برای توسعه کشور استفاده نکرد. شاید بتوان گفت که یکی از دلایل قدرت نظامیان بوده است. تورگوت اوزال نخست وزیر و سپس رئیس­جمهور وقت اساس و مبنای یک ترکیه نوین را در قالب یک استراتژی طراحی کرد.این حادثه همزمان بود با جنگ ایران و عراق که وی از ظرفیت­های دو کشور در حال جنگ و تأمین نیازهای آنها استفاده نمود و بخشی از نیازهای مالی اولیه خود را تأمین نمود. حرکت آقای اوزال همزمان بود با برنامه­های گسترش اتحادیه اروپا که با فروپاشی شوروی اوج گرفت. ترکیه هم علاقمندی خود را برای عضویت نشان داد. دو مانع پیش رو داشت که بقیه کشورهای درخواست کننده عضویت فقط یک مانع جلوی پایشان وجود داشت. یکی باید مثل بقیه ۳۱ فصل برای عضویت را پر کند. بطور مثال یک فصل مربوط به حقوق بشر بود که اروپا یک استانداردی دارد؛ لغو اعدام،آزادی مطبوعات و بهبود وضعیت زندان­ها و زندانیان که ترکیه در سال­های آغازین حزب عدالت و توسعه پیشرفت­هایی داشت و حتی اعدام را لغو نمود. یا مثلاً یک فصل مربوط به اصلاح زیرساخت­ها بود و یا فصل دیگری مربوط به محیط­زیست و غیره بود. اتفاقاً ترکیه توانست اکثر این فصول را پُر کند، یعنی خواسته­های اتحادیه را بر اساس نظر بازرسان تأمین کند. اما مشکل دیگر ترکیه جمعیت اکثر مسلمان آن کشور بود که بقیه کشورهای متقاضی این مشکل را نداشتند. این فاکتور بین اعضای اتحادیه اختلاف انداخت. کشورهایی مثل فرانسه، یونان و هلند مخالف عضویت بودند. آنها معتقد بودند که عضویت ترکیه سبب می­شود که ترکیب جمعیتی اتحادیه بخطر بیفتد در حالیکه این امر خلاف معیارهای حقوق بشری اروپاییان بود. با سردوانیدن ترکیه توسط اتحادیه و جا افتادن حزب عدالت و توسعه در ترکیه تئوری نوعثمانی­گری توسط وزیر خارجه وقت احمد اوغلو در کتابی مطرح شد و به­تدریج توجه ترکیه به سمت خاورمیانه زیاد شد. احتمالاً عضویت ترکیه اگر در اتحادیه اروپایی اتفاق می­افتاد این کشور با توجه به توانایی­هایش بیشتر در درون اتحادیه مانور می­داد. تئوری نوعثمانی­گری که با حضور بیشتر فرهنگی، سیاسی و بویژه اقتصادی ترکیه در خاورمیانه همراه شد ترکیه را به الگویی برای بیشتر کشورهای منطقه تبدیل نمود. امّا بهار عربی و حوادث بعد از آن وضعیت را پیچیده نمود.

ادامه مقاله را از لینک زیر دریافت نمایید.

ارجاع به این تحلیل

فرجی راد،عبدالرضا (1400) ژئوپلیتیک ترکیه و دیپلماسی با ایران، ژئوپلیتیک و دیپلماسی، انجمن ژئوپلیتیک ایران

درباره نویسنده

این مطلب را به اشتراک بگذارید

اشتراک گذاری در whatsapp
اشتراک گذاری در telegram
اشتراک گذاری در linkedin
اشتراک گذاری در facebook
اشتراک گذاری در twitter
اشتراک گذاری در email
اسکرول به بالا